Podziemie aborcyjne, czy możemy z nim skończyć?

CZY MOŻNA SKOŃCZYĆ Z PODZIEMIEM ABORCYJNYM?



Agnieszka Holland, jedna z panelistek debaty, jest jednak pesymistyczna w tej mierze. Jej głos okazał się kontrowersyjny na sali, w której zgromadzili się przede wszystkim zwolennicy zliberalizowania prawa antyaborcyjnego. Holland podkreślała, że przybierając postawę wojującą, zwolennicy ruchu pro-choice nigdy nie doprowadzą do debaty społecznej. Według niej najistotniejszym problemem jest to, że po 1989 roku dokonała się zmiana wyobraźni społecznej związanej z tematem aborcji. I zmiana ta dotyczy znacznej większości społeczeństwa, nie tylko osób wierzących, ale także świeckich. Z tego powodu, jej zdaniem, w dzisiejszej Polsce „mówienie o kompletnym zliberalizowaniu ustawy antyaborcyjnej jest nie tylko niemożliwe z powodów politycznych, ale również niemożliwe z powodów społecznych”. Według Agnieszki Holland ekspertki, które wypowiadają się w filmie „Podziemne państwo kobiet”, nie dostrzegają tego problemu – oceniają przeciwników aborcji jako przyjmujących swoje stanowisko z przyczyn koniunkturalnych lub politycznych. A „jeżeli uznamy, że to jest tylko sprawa propagandy kościelnej, to znaczy, że uznajemy, że jesteśmy 37-milionowym narodem idiotów, którzy się dają manipulować”.

Agnieszka Graff, nawiązując do wątku o wyobraźni społecznej, zauważyła, że film „budzi empatię wobec kobiet”, co jest o tyle cenniejsze, że w Polsce „przez poprzednie 20 lat była budowana empatia wobec embrionu”. Specyfika dotychczasowej debaty publicznej polega na odrzuceniu kobiety jako strony w sporze o płód, o czym m.in. świadczy bardzo rzadkie użycie słowa „kobieta” w artykułach polemicznych. Sukcesem filmu, według niej, jest odwrócenie tej perspektywy, co zdarza się w sferze publicznej po raz pierwszy.

Czy media w jakiejś mierze odpowiadają za kształtowanie tej wyobraźni społecznej? – takie pytanie, w nawiązaniu do analizy języka debaty publicznej o aborcji, autorstwa Agnieszki Graff, prowadząca Agnieszka Grzybek skierowała do Heleny Łuczywo, współzałożycielki Gazety Wyborczej. Prelegentka nie odniosła się do samego języka debaty i do sformułowania „przegraliśmy wojnę o język”, ale zauważyła, że media zawsze chętnie podejmują temat, gdy tylko stanie się on  aktualny – w przypadku inicjatyw społecznych zaś – gdy staną się one faktem. Stwierdziła, że „jeżeli w Polsce będzie się wzmacniać ruch społeczny na rzecz praw kobiet, również praw reprodukcyjnych, to media będą o tym mówić”. Jako jedyna z dyskutantek jest optymistyczna w kwestii zmiany ustawy.

Pesymizm trzeciej z prelegentek, Izabeli Jarugi-Nowackiej, wynika z przekonania, że w Sejmie obecnej kadencji żadna inicjatywa legislacyjna dążąca do zmiany ustawy nie zostanie podjęta. Z perspektywy swoich wieloletnich działań na rzecz praw kobiet, w tym praw reprodukcyjnych, Jaruga-Nowacka uznała, że jedyna ścieżka, która może zakończyć się sukcesem, to stworzenie partii, której pierwszy punkt programu będzie brzmiał: „zmiana ustawy antyaborcyjnej”. Już po debacie prowadząca Agnieszka Grzybek skomentowała ten pesymizm posłanki: „Jesteśmy zablokowani legendą, która się wtedy [na początku lat 90., w czasie zbierania podpisów pod wnioskiem o referendum] zrodziła - i [z tego powodu obawiamy się] że nawet, jak zbudujemy ruch społeczny i zbierzemy kilka milionów podpisów, to politycy znów to zlekceważą”. Dodała, że według niej czasy już są inne i głos tylu obywateli musiałby znaleźć odbicie w pracach parlamentarzystów.

Ostatnim mocnym głosem w debacie, swoistym impulsem do dalszych działań w kierunku zmiany ustawy, było stwierdzenie Heleny Łuczywo, która narzekając na nastrój beznadziei, wyczuwalny na sali, powiedziała: „Sprawa, którą robiłam 30 lat temu, była dużo bardziej beznadziejna i jakoś się skończyła.”


SZARA WSTĄŻKA
Organizatorki debaty zaproponowały, by przyjąć szarą wstążkę jako znak deklaracji „jestem pro-choice – uważam, ze kobiety mają prawo do decyzji”.